پاورپوینت بررسی نوشیxadجان تپه - قدیمیxadترین بنای مذهبی زرتشتیان ایران

بخشی از متن
قدیمیxadترین بنای مذهبی که بعدها و بهxadویژه در زمان ساسانیان نموداری برای ساختن اکثر آتشکدهxad های زرتشتی گردید، در نوشیxadجان تپه قرار دارد. نوشیxadجان تپه در 60 کیلومتری جنوب همدان و 20 کیلومتری غرب ملایر واقع است. طول این تپه 80 و پهنای آن 30 متر و در مجموع 37 متر از زمینxadهای اطراف مرتفعxadتر است. تپه از دو بخش طبیعی و مصنوعی تشکیل یافته است. حفاری آن در سال 1346 شمسی آغاز شد و دارای سه دوره متمایز است.قدیمیxadترین طبقات این تپه به عصر سکونت مادها مربوط است.

مهمxadترین قسمتxadهای تپه بدین قرار میxadباشد:

1. بنای قدیمی جبهه غربی تپه که در آن اولین آتشگاه را میxadبینیم

2. معبد مرکزی که دومین نیایشگاه آن میxadباشد.



بنای قدیمی جبهه غربی با دو محوطه مرتبط طرحxadریزی شده است که در ورودی آن شرقی است. محوطه بنا، اتاقی است مستطیل شکل که ورود به آن تنها از اتاق مجاور امکانxadپذیر است. بقایای یک آتشدان در جبهه جنوبی اتاق اصلی، نشانگر برگزاری مراسم نیایش آتش در این مکان میxadباشد. آنxadچنانxadکه ظواهر بنا نشان میxadدهد این نیایش پنهانی انجام میxadگرفته است.این اولین مکانی است که میxadتوان قبول کرد که مراسم نیایش آتش در فضای سربسته در نوشیxadجان تپه انجام میxadگرفت.

در دیواره جنوبی و غربی این معبد، بقایای دو طاقچه که دارای سقف هلالی است دیده میxadشود. اتاق معبد به صورت شمالی، جنوبی به درازای 8 متر و 85 سانتیxadمتر ساخته شد و پهنای آن 4 متر و 50 سانتیxadمتر است و در همین حدود ارتفاع نیز دارد. بر روی بدنه مخروبه شمالی آن، آثار سه طاقچه به صورت نامشخص مشاهده میxadشود که احتمالا یکی از آنxadها به خارج راه دارد، میxadتوان آن را هواکش دانست، زیرا نظیر آن در دیواره جنوبی چند عدد دیده میxadشود و در حاشیه جنوبی معبد آثار یک سکوی برجسته به ابعد 85 در 75 سانتیxadمتر وجود دارد که شاید شالوده ستونxadهای محراب معبد بودهxadاست.



آخرین تاریخ استفاده از این بنای قدیمی همزمان با دگرگونی معماری و ساخت بنای تالار ستونxadدار در شرق معبد میxadباشد که حدود 180 سانتیxadمتر بالاتر از بدنه شرقی معبد است و درنتیجه باعث مسدود شدن ورودی معبد شده است. بدیهی است که در این زمان معبد عملکردی نداشته و معبد مرکزی با مشخصات و طرح بهتری احداث شده و به همین جهت تالار ستونxadدار بعد از متروک شدن اولین آتشگاه جبهه غربی تپه بهxadوجود آمده است.



دومین آتشکده شکلی نیمه چلیپا دارد و طرح معماری آن بیشتر همانند یک دژ است. این معبد قبل از تخریب با تخته سنگxadهای ورقهxadای از نوع سنگxadهای شیست محلی (رسوبی) به منظور حفاظت پرشده است. بنای اصلی معبد از دو اتاق مجاور و مقابل و جدا از هم ساخته شده با درگاهی به دهانه 90 سانتیxadمتر که در حقیقت یک واحد ساختمانی مرتبط بهxadهم را تشکیل میxadدهد. در زاویه غربی بنای اصلی معبد، محراب و پایه آتشدانی دیده میxadشود که هنگام حفاری مقداری خاکستر روی این پایه بهxadدست آمده که احتمالا بقایای آتش و جایگاهی برای نیایش بوده است. پایه آتشدان و محراب از سه بخش کاملا متمایز از خشت خام ساختهxadشده است. مجمر یا آتشدان صفهxadای است مربع شکل که درون آن جهت جای گرفتن آتش خالی شده است. قسمت زیرین این آتشدان نیز شبیه صفه فوقانی است و سومین بخش آن به صورت ستونی چهار ضلعی در وسط یا در حد فاصل این دو صفه ایجاد شده است. درون معبد دارای پنجرهxadهای کور یا به عبارتی پنجره نما میxadباشد.



این فرم چلیپایی (چهار ایوانی) نوعی معماری خاص دوره ساسانیان است که اکثر آتشگاهxadها و حتی کاخ بیشاپور نیز بدین فرم ساخته شده است. از لحاظ ساختار، تاقxadهای ساختمان مرکزی از گونه جناغی هستند که به روش ضربی آجرچینی شدهxadاند و در یک رده افقی نیستند در حالی که میxadبایست در یک رده چیده میxadشدند. دیوارها به اندازه کافی ستبر ساختهxadشدهxadاند تا بتوانند جلوی رانش تاقxadها را بگیرند. گرداگرد ساختمان تاقxadنماهایی با چفد جناغی زده شده که اگر بررسی های باستان شناسی تاریخ آن روشن نمیxadشد، ممکن بود آنxadها را از چفدهای دوره صفوی بدانند. همزمان با بنای نوشیxadجان تپه نمونهxadهای دیگری در قسمت غرب ایران ساخته میxadشود که میxadتوان از بنای "تپه بابا جان" نام برد.